Vladimir Kristl
Varijacija, 1958.
ulje na platnu
59,4 × 72,8 cm
MG-2579
Vladimir Kristl (1923. – 2004.) bio je slikar, filmaš, animator, ilustrator i pisac te jedan od osnivača EXAT-a 51 (1951. – 1956.), grupe koja je programski zagovarala geometrijsku apstrakciju i sintezu umjetnosti i dizajna. Početkom pedesetih Kristl se profilira kao jedan od najdosljednijih zagovornika ortogonalne geometrijske apstrakcije u Hrvatskoj. Njegove slike iz tog razdoblja obilježene su strogom kompozicijskom disciplinom, redukcijom boje i strukturnom jasnoćom. Krajem pedesetih počinje destabilizirati geometrijski red nepravilnim rasterima i materijalnim eksperimentima. Sve se više posvećuje animiranom i eksperimentalnom filmu te postaje jedna od ključnih figura Zagrebačke škole crtanog filma. Kasniji sukobi s kulturnim institucijama potaknuli su njegovo preseljenje u Zapadnu Njemačku, gdje se afirmirao kao važan autor avangardnog filma. U svim je medijima njegov rad dosljedno utjelovljavao otpor autoritetu i estetskoj ortodoksiji.
Varijacija pripada Kristlovoj kasnoj fazi EXAT-a 51, u kojoj strogi geometrijski red počinje pucati. Slika je ustrojena oko reducirane, gotovo akromatske trodijelne razdiobe, ali se površina opire savršenoj pravilnosti. Suptilna odstupanja unutar mreže i namjerne nepravilnosti u izvedbi uvode napetost u ono što se na prvi pogled doima racionalnim sustavom. I u prividnoj suzdržanosti platna ostaje prisutan osjećaj nestabilnosti, kao da je geometrija privremena, a ne apsolutna.
U kontekstu izložbe Kristl predstavlja unutarnju radikalizaciju apstrakcije EXAT-a 51, od konstruktivne jasnoće prema materijalnoj sumnji i strukturnoj subverziji. Njegov rad označava i vrhunac i raspad geometrijske ortodoksije pedesetih.
Tekst: Marta Radman, kustosica Nacionalnog muzeja moderne umjetnosti © Nacionalni muzej moderne umjetnosti, Zagreb
Foto: Goran Vranić © Nacionalni muzej moderne umjetnosti, Zagreb